Kısa cevap
Diskalkuli ile disleksi birbirinden nasıl ayrılır?
Disleksi, okuma ve yazmada yaşanan ve temelde konuşma seslerini işlemekten kaynaklanan özel bir öğrenme güçlüğüdür; diskalkuli ise sayılarla ilgili, miktarları işlemekten kaynaklanan özel bir öğrenme güçlüğüdür. İkisi de özgül öğrenme bozuklukları arasında sınıflanır ve sıklıkla birlikte görülür; ama yalnızca birine, yalnızca diğerine ya da ikisine birden sahip çocukları karşılaştıran araştırmalar farklı bilişsel profiller gösterir. Diskalkuliye bazen "sayı disleksisi" denir, ama ayrı bir durumdur; bu yüzden her biri kendi taramasını ve desteğini gerektirir. Dyscalculia.io'nun ücretsiz testi yalnızca sayı tarafını tarar.
Yaygın
birliktelik: bir öğrenme güçlüğü olan pek çok çocuk bir başkasının ölçütlerini de karşılar2
- Disleksi: okuma ve yazma. Diskalkuli: sayılar ve hesaplama.
- İkisi de DSM-5'te özgül öğrenme bozukluğu olarak yer alır.
- Birlikte görülmeleri yaygındır, ama kural değildir.
- Her biri kendi temel becerilerine yönelik hedefli destek gerektirir.
Diskalkuli ile disleksi arasındaki temel fark
Disleksi harfler ile sesler arasındaki bağlantıyı etkiler; okuma yavaştır, yazım zordur. Diskalkuli ise miktar duygusunu ve sayılar ile miktarlar arasındaki bağlantıyı etkiler; saymak, karşılaştırmak ve hesaplamak zordur. Disleksisi olan bir çocuk matematik problemlerinde okuma yüzünden zorlanabilir; diskalkulisi olan bir çocuk ise problem sesli okunduğunda bile sayıların kendisiyle zorlanır.
İkisi de kişinin genel yeteneği ve aldığı eğitimle uyuşmayan, kalıcı güçlüklerdir. Diskalkulinin çocukların yaklaşık yüzde 3 ila 7'sini etkilediği tahmin ediliyor ve güçlükler üzerine gidilmediğinde genellikle yetişkinliğe kadar sürer. Tüm tablo için diskalkuli nedir sayfasını okuyun.1,3,4
Diskalkuli ve disleksi yan yana: karşılaştırma tablosu
Tablo, disleksi ile diskalkuli arasındaki başlıca farkları gösteriyor. Son satır işin pratik tarafı: temel beceriler farklı olduğu için birine yönelik alıştırma diğerini çalıştırmaz.5,6
| Diskalkuli | Disleksi | |
|---|---|---|
| Etkilenen ana alan | Sayılar, miktarlar ve hesaplama | Okuma ve yazma |
| Temel güçlük | Miktarları işlemek ve rakamları miktarlarla eşleştirmek | Konuşma seslerini işlemek ve harfleri seslerle eşleştirmek |
| Tipik erken işaretler | Küçük kümeleri tek tek saymak, hangi grubun daha çok olduğunu söylemekte zorlanmak | Kafiyelerde, harf seslerinde ve kelimeleri seslendirmede zorlanmak |
| Gündelik hayatta | Saat, para, tahmin, sayı gerçeklerini hatırlamak | Yavaş okuma, yazım hataları, sesli okumaktan kaçınmak |
| Sınıflama | Matematik alanında güçlükle seyreden özgül öğrenme bozukluğu | Okuma alanında güçlükle seyreden özgül öğrenme bozukluğu |
| Ne kadar bilinir | Daha az bilinir ve daha seyrek fark edilir | Yaygın olarak bilinir ve daha sık fark edilir |
| Ne çalışılmalı | Sayı hissi: anlık sayma, karşılaştırma, sayı doğrusu, sayılar için çalışma belleği | Fonolojik beceriler, kelime çözümleme ve akıcı okuma |
Diskalkuli bir tür "sayı disleksisi" mi?
Diskalkuli sık sık "sayı disleksisi", "matematik disleksisi" ya da "rakam disleksisi" diye aranır. Bu adlar anlaşılır — ikisi de bir tür sembolle çalışmayı zorlaştıran özel öğrenme güçlükleridir — ama yanıltıcıdır. Diskalkuli disleksinin bir türü değildir; bir kişide biri diğeri olmadan bulunabilir.
Fark pratikte önemlidir. Kendisine "sayı disleksisi" olduğu söylenen birine sayı hissine hiçbir katkısı olmayan bir okuma desteği önerilebilir; ya da okuması iyi olduğu için matematikteki güçlüğünün çabayla ilgili olduğunu düşünebilir. Doğru ad, doğru taramaya ve doğru alıştırmaya götürür.5
Disleksi ve diskalkuli ne sıklıkla birlikte görülür?
Okul çocuklarıyla yapılan büyük çalışmalar, bir öğrenme güçlüğü olan çocukların önemli bir kısmının bir başkasının ölçütlerini de karşıladığını gösteriyor. Diskalkuli ve disleksinin birlikte görülmesi yaygındır, ama pek çok çocukta yalnızca biri vardır. Birinin olması diğerine de bakmak için bir nedendir, onu varsaymak için değil.
Birliktelik bazı karışıklıkları da açıklar: ikisi birden olan bir çocukta önce okuma güçlüğü fark edilebilir ve sayı güçlüğü matematik derslerindeki okuma sorunlarına bağlanır. Sorular sesli okunduğunda da matematik zor kalıyorsa, sayı tarafına ayrıca bakılmalıdır.2,5
Disleksi ve diskalkulide farklı bilişsel profiller
Yalnızca disleksisi, yalnızca diskalkulisi ve ikisi birden olan çocukları karşılaştıran araştırmacılar, disleksinin konuşma seslerini işlemedeki güçlüklerle, diskalkulinin ise temel sayı işlemedeki güçlüklerle bağlantılı olduğunu buldu. İkisi birden olan çocuklar iki güçlük grubunu birlikte gösterdi — yeni bir örüntü değil, ikisinin toplamı.
Diskalkuli üzerine başka araştırmalar da aynı temel sayı becerilerine işaret ediyor: küçük miktarları bir bakışta tanımak, sayıları karşılaştırmak ve hangi nokta grubunun daha büyük olduğuna karar vermek. Sayıya odaklanan bir taramanın baktığı beceriler bunlardır.5,7,8
Diskalkuli belirtileri ve disleksi belirtileri
Bazı işaretler açıkça birine ya da diğerine işaret eder; birkaçı ise ikisinde de görülür, çünkü matematik dersleri okumayı ve dizileri hatırlamayı da içerir. Yaşa göre tam liste için diskalkuli belirtileri sayfasına bakın.
Disleksi matematikte sorunlara yol açabilir mi?
Evet, dolaylı olarak. Sözel problemleri okumak, yazılı yönergeleri izlemek ve dizileri hatırlamak disleksiyle daha zor olabilir. Her şey sesli okunduğunda da matematik zor kalıyorsa, güçlük sayıların kendisinde olabilir.
12 ile 21'i karıştırmak disleksi anlamına mı gelir?
Her zaman değil. Rakamları ters çevirmek ve basamak değeriyle zorlanmak sayı güçlüklerinin yaygın işaretleridir. Bir okuma sorunu varsaymak yerine sayı becerilerini doğrudan kontrol etmenin nedenlerinden biri budur.
Diskalkuli disleksiden daha mı nadir?
İkisi için tahminler benzer bir aralıktadır, ama disleksi çok daha iyi bilinir ve daha sık fark edilir; bu yüzden diskalkuli daha kolay gözden kaçar.
- Diskalkuli: küçük miktarları tanımakta, sayıları karşılaştırmakta, sayı gerçeklerini hatırlamakta, saat ve parada zorlanmak.
- Disleksi: yavaş ve zahmetli okuma, kelimeleri seslendirmekte zorlanma, sık yazım hataları.
- İkisinde de: matematikte sözel problemler, saat okumak, telefon numaraları ya da haftanın günleri gibi dizileri hatırlamak.
Diskalkuli ve disleksi için ayrı tarama
İki durum birbirinden ayrı olduğu için her biri kendi taramasını gerektirir. Sayılar için ücretsiz diskalkuli testi 5 dakikadan kısa sürer ve çok az okuma gerektirir: oyunlar nokta ve rakam gösterir, yönergeler çocuğa sesli okunabilir. Disleksisi olup sayı güçlüğü olmayan bir çocuk okuma yüzünden düşük puan almamalıdır. Yetişkinler yetişkinler için diskalkuli testini yapabilir.
Okuma da sizi kaygılandırıyorsa bir uzman değerlendirmesi isterken bunu söyleyin — bir uzman ikisini birlikte değerlendirebilir. Adımlar için diskalkuli uzman değerlendirmesi nasıl işler sayfasına bakın.
Disleksiyle birlikte diskalkuliye destek
Destek temel beceriyi izler. Okuma desteği sesler ve kelime çözümleme üzerinde çalışır; sayı desteği ise miktarlar, karşılaştırma, sayı doğrusu ve sayılar için çalışma belleği üzerinde, nesnelerden resimlere, resimlerden rakamlara ilerleyen kısa ve sık oturumlarla çalışır. İkisi birden olan bir öğrencinin ikisine de ihtiyacı vardır; sayı alıştırmasında okuma yükü ideal olarak düşük tutulur.
Uygulamalı fikirler için diskalkuli egzersizleri sayfasına bakın. Dyscalculia.io günlük alıştırma programı tarayıcıda, çok az metinle, günde 5–10 dakika sayı hissi alıştırması sunar ve ücretsiz testin profilinden başlar; her yaş dünyasının ilk 5 seviyesi hesapla ücretsizdir.6
