Diskalkuli ICD kodu: ICD-10'da F81.2, ICD-11'de 6A03.2

Bir raporda, okul formunda ya da sigorta yazısında “F81.2” görüp ne anlama geldiğini merak ettiyseniz doğru yerdesiniz. Diskalkuli gündelik dildeki sözcüktür; uluslararası sınıflandırma sistemleri ise resmi adlar ve kodlar kullanır. Bunları bilmek belgeleri okumanızı, bilgi aramanızı ve okulla, uzmanlarla onların diliyle konuşmanızı kolaylaştırır. Türkiye'de de sağlık kayıtlarında ve raporlarda ICD-10 kodları kullanılır.

Bu rehber yalnızca kodları ele alıyor. Durumun kendisi için diskalkuli nedir sayfasına, koda giden değerlendirme süreci için diskalkuli tanısı sayfasına bakın.

Diskalkuli için üç sınıflandırma sistemi önemlidir. İkisini Dünya Sağlık Örgütü yayımlar (ICD-10 ve onun yerini alan ICD-11); üçüncüsü Amerikan Psikiyatri Birliği'nin, ABD'de ve araştırmalarda yaygın kullanılan DSM-5'idir.

DSM-5'te ilk sayı (315.1) eski DSM tarzı koddur, parantez içindeki (F81.2) ise ona karşılık gelen ICD-10 kodudur; aynı F81.2'nin iki sistemde de görünmesinin nedeni budur.

ICD-10, Uluslararası Hastalık Sınıflandırması'nın onuncu revizyonudur. Öğrenme güçlüklerini F81, “Okul becerilerinin özgül gelişimsel bozuklukları” (Specific developmental disorders of scholastic skills) altında toplar ve aritmetiğe ayrı bir alt kod verir: F81.2, Aritmetik becerilerin özgül bozukluğu.

ICD-10 tanımı, genel zihinsel yetenekle ya da yetersiz eğitimle açıklanamayan, aritmetik becerilere özgü bir bozulmaya odaklanır. Söz konusu olan cebir, trigonometri ya da geometride kullanılan daha soyut matematik becerileri değil; toplama, çıkarma, çarpma ve bölme gibi temel hesaplama becerilerinde ustalaşmaktır. Temel aritmetiğe yapılan bu vurgu, araştırmacıların bugün diskalkuliyi nasıl anlattığıyla örtüşür: ileri matematikte değil, sayı hissi ve temel sayı bilgileri düzeyinde bir güçlük.

İlgili ICD-10 kodları

• ✓F81.0 özgül okuma bozukluğunu kapsar; disleksiyle en sık eşleştirilen ICD-10 kodudur.
• ✓F81.3, Okul becerilerinin karma bozukluğu (Mixed disorder of scholastic skills), hem aritmetik hem de okuma ya da yazım belirgin biçimde etkilendiğinde kullanılır.
• ✓ABD'de kullanılan ICD-10-CM uyarlaması da F81.2'yi kullanır; oradaki başlığı “Mathematics disorder”dır (matematik bozukluğu).

Belgelerinizde F81.2 yerine F81.3 yazıyorsa bu genellikle aritmetik güçlüklerin okuma ya da yazım güçlükleriyle birlikte saptandığı anlamına gelir. Diskalkuli ve disleksi sayfamız iki durumun nasıl ayrıştığını ve nerede örtüştüğünü anlatıyor.

ICD-11, DSÖ sınıflandırmasının 2022'de yürürlüğe giren güncel revizyonudur. Ülkeler ona farklı hızlarda geçiyor; bu yüzden raporlarda ve formlarda ICD-10 kodları hâlâ yaygındır.

ICD-11'de öğrenme güçlükleri nörogelişimsel bozukluklar içinde, 6A03, Gelişimsel öğrenme bozukluğu (Developmental learning disorder) altında yer alır. Matematik biçimi 6A03.2, Matematikte bozulma ile giden gelişimsel öğrenme bozukluğudur. Kardeş kodları 6A03.0 (okumada bozulma ile) ve 6A03.1 (yazılı anlatımda bozulma ile) kodlarıdır.

ICD-11'in ifadesi gelişime vurgu yapar: güçlük okul yıllarında başlar, süreklidir ve sayı hissi, sayı bilgilerinin ezberlenmesi, doğru hesaplama, akıcı hesaplama ve doğru matematiksel akıl yürütme gibi becerilerin öğrenilmesini etkiler. “Aritmetik becerilerin bozukluğu”ndan “gelişimsel öğrenme bozukluğu”na geçiş, ICD'yi DSM-5 terminolojisine de yaklaştırır.

ICD-10'dan ICD-11'e geçiş diskalkulinin ne olduğunu değiştirmedi. Değişen ad, kod biçimi ve kaydın sınıflandırmadaki yeri oldu. Aileler için pratik sonuç basit: bir ülkenin, okulun ya da sigortacının o an hangi sürümü kullandığına bağlı olarak iki kod da geçerli olabilir.

ICD-11'in tanımı daha geniştir. ICD-10 daha çok hesaplama becerilerinden söz ederken ICD-11 sayı hissini ve matematiksel akıl yürütmeyi de sayar. Bu, diskalkulisi olan pek çok kişinin önce miktarları anlamakta, ancak ondan sonra bunların üzerine kurulan hesaplarda zorlandığını gösteren onlarca yıllık araştırmayı yansıtır. Eski bir raporu yenisiyle karşılaştırıyorsanız, ifadenin değişmesi alttaki profilin değiştiği anlamına gelmez.

DSM-5'te ayrı bir “diskalkuli” kaydı yoktur. Bunun yerine tek bir şemsiye kategori, özgül öğrenme bozukluğu vardır ve etkilenen alan belirleyicilerle gösterilir. Matematik için tam ad matematikte bozulma ile giden özgül öğrenme bozukluğudur; kodu 315.1 (F81.2).

DSM-5 etkilenebilecek matematik becerilerini sıralar: sayı hissi, aritmetik bilgilerin ezberlenmesi, doğru ya da akıcı hesaplama ve doğru matematiksel akıl yürütme. Hafif, orta ya da ağır şeklinde bir şiddet derecelendirmesine de izin verir. El kitabı, “diskalkuli”nin sayı hissi, bilgiye erişim ve hesaplamadaki güçlüklerden oluşan bir örüntü için kullanılan alternatif bir terim olduğunu belirtir.

Gelişimsel diskalkuli ile onun nasıl saptandığı ve desteklendiğine dair olanlar da dahil pek çok araştırma derlemesi DSM-5 ve ICD tanımlarını yan yana kullanır. Temel özelliklerde uzlaşırlar; ayrıldıkları yer çoğunlukla ifade ve matematik ile diğer yetenekler arasındaki farkı ne kadar katı aradıklarıdır.

Resmi başlıkların hiçbirinin bildikleri sözcüğü içermemesi pek çok aileyi şaşırtır. Sınıflandırma sistemleri, daha büyük bir durum ailesine oturan betimleyici adları tercih eder; bu yüzden diskalkuli, bir öğrenme bozukluğunun aritmetik ya da matematik biçimi olarak görünür. Gündelik dilde, okullarda ve araştırmalarda “diskalkuli” ve “gelişimsel diskalkuli” yaygın terimler olarak kalır; Türkiye'deki okullarda ise “özel öğrenme güçlüğü” ifadesiyle de karşılaşabilirsiniz; bu terimin okulda neyi kapsadığını özel öğrenme güçlüğü rehberinde anlattık.

Bu, bilgi ararken ya da form doldururken önemlidir. Okul “diskalkuli”, rapor “aritmetik becerilerin özgül bozukluğu” yazabilir, sigorta belgesinde yalnızca “F81.2” görünebilir; ama üçü de aynı şeyi kasteder. Bir form durumun adını istediğinde hem gündelik sözcüğü hem de resmi başlığı koduyla birlikte yazmak genellikle sorun olmaz; böylece kimse neyin kastedildiğini tahmin etmek zorunda kalmaz.

Araştırmacılar diskalkulinin tek tip bir profil olmadığına da dikkat çekmiştir. Bazı kişilerin temel güçlüğü miktarla, bazılarınınki sayı bilgileri, çalışma belleği ya da uzamsal becerilerle ilgilidir. Kodlar bunları bir araya toplar; iyi bir değerlendirme raporu hangi becerilerin etkilendiğini anlatır.

Kodu, kapsamlı bir değerlendirmeden sonra psikolog, eğitim psikoloğu ya da hekim gibi yetkin bir uzman verir. Verildikten sonra birkaç farklı yerde karşınıza çıkabilir. Her kurumun ne istediği ülkeye, okul sistemine ve sigortacıya göre değişir; bu listeyi genel bir yön gösterici olarak okuyun:

• ✓Bir psikologdan, uzmandan ya da sağlık kuruluşundan gelen değerlendirme raporları.
• ✓Bir hekimin ya da çocuk doktorunun yazdığı yazılar veya sevkler.
• ✓Destek, düzenleme ya da sınav kolaylığı istenirken okula verilen belgeler; Türkiye'de bu adımda ilk muhatap çoğu zaman okulun rehberlik servisidir.
• ✓Lise sonrası eğitimde ve üniversitede engellilikle ilgili destek başvuruları.
• ✓Kod istenen sağlık sigortası ya da geri ödeme formları.
• ✓Bazı ülkelerde yetişkinlerin iş yerinde düzenleme talepleri.

Yetişkinler bazen eski çocukluk kayıtlarında bir kod bulur ya da ilk kodu hayatın ilerleyen bir döneminde yapılan değerlendirmeden sonra alır. İkisi de aynı ölçüde geçerlidir. Çocukken hiç değerlendirilmemiş bir yetişkin de saptanabilir ve aynı ICD-10, ICD-11 ya da DSM-5 kategorileri geçerlidir; yetişkinler için ayrı bir kod yoktur. Yetişkinlerde diskalkuli sayfamız güçlüğün iş yaşamında ve günlük hayatta nasıl görünme eğiliminde olduğunu anlatıyor.

Pek çok okul sisteminde temel destek almak için resmi bir kod gerekmez; öğretmenler gözlenen ihtiyaçlara göre düzenleme yapabilir. Okulda diskalkuli desteği sayfamız tipik düzenlemeleri ve bunların nasıl isteneceğini anlatıyor.

Bir tarama testi ICD ya da DSM kodu veremez. Kodlar; standartlaştırılmış testleri, gelişim öyküsünü, okul geçmişini ve sayı güçlükleriyle sık birlikte görülen dikkat gibi başka etkenleri bir araya getiren uzman değerlendirmesinden gelir (bkz. diskalkuli ve DEHB).

Taramanın yapabileceği şey, o değerlendirmeye başvurup başvurmamaya karar vermenize yardım etmektir. Ücretsiz diskalkuli testimiz temel sayı becerilerini kısa oyunlarla yoklar; yetişkinler için hazırlanmış bir sürümü de vardır. Sonuç hangi becerilerin güçlü göründüğünü, hangilerine daha yakından bakmak gerekebileceğini gösterir; tanı değildir ve kod üretmez.

1. 1

   Belgenizin hangi sistemi kullandığına bakın: F81 ile başlayan kodlar ICD-10, 6A03 ile başlayanlar ICD-11'dir; 315.1 DSM-5 biçimidir.

2. 2

   Yalnızca koda değil, rapordaki yazılı açıklamaya da bakın; hangi becerilerin ne ölçüde etkilendiğini o anlatır.

3. 3

   Destek isterken ilgili bölümleri okulla paylaşın ve yazılı olarak neye ihtiyaç duyduklarını sorun.

4. 4

   Raporların kopyalarını saklayın; okullar, üniversiteler ve sigortacılar ileride yeniden isteyebilir.

5. 5

   Başka bir belgede farklı bir kod görüyor ve nedenini bilmiyorsanız raporu yazan uzmana sorun.

Kod ne olursa olsun, günlük hayatı biçimlendiren şey pratik destektir. Evde çalışma fikirleri diskalkuli egzersizleri sayfamızda. Web programımız 196 seviyede kısa günlük sayı hissi seansları sunar; bir alıştırma aracıdır, uzman desteğinin yerini tutmaz. Planlar fiyatlar sayfasında.